خوش آمدید - امروز : جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵
محسن چاوشی زندان

نقد مستند «قحط‌الرجال»: بازخوانی حافظه‌ای در حال فراموشی

موضوع : دسته‌بندی نشده

پنجاه و نهمین نشست از سلسله برنامه‌های نمایش فیلم‌تئاتر در سینماتک خانه‌ی هنرمندان ایران، به بررسی مستند «قحط‌الرجال» ساخته‌ی محسن عسکری‌زاده اختصاص یافت. این مستند که در چهارمین و آخرین بخش از مجموعه‌ی مستندهای تئاتر ایران، با همکاری انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه‌ی تئاتر و سینماتک خانه‌ی هنرمندان ایران به نمایش درآمد، با حضور محمد نجاری، مدرس و منتقد تئاتر، و اجرای علی افشار، روزنامه‌نگار، مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت.

محمد نجاری، منتقد تئاتر، با تحلیل محتوایی مستند «قحط‌الرجال»، این اثر را سندی ارزشمند از نقش محوری و تأثیرگذار «کارشناس تئاتر» در مناطق حاشیه‌ای و شهرستان‌ها دانست. وی اظهار داشت: حضور یک کارشناس تئاتر آگاه و دانشگاهی در استانی مانند یزد، فراتر از یک انتصاب اداری بود و به مثابه‌ی مرکزی برای تزریق دانش روز و امید به جامعه‌ی تئاتری آن منطقه عمل کرد. این موقعیت ممتاز، به تربیت چهره‌های برجسته‌ای چون علی‌اصغر دشتی و راسخ‌راد تحت نظر هاشم ارکان انجامید. با وجود کمبود بودجه و زیرساخت‌ها در نظام اداری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حضور ارکان این جایگاه را به یک مرکز فرماندهی کارآمد تبدیل کرد؛ مرکزی خبرگزاری اصفهان که توانست بنیان‌گذار یک سنت تئاتری قوی باشد، جریان‌سازی فرهنگی کند، سالن‌های تئاتر بسازد و تئاتر فاخر را به مخاطبان پیوند دهد. این جریان پویا، متأسفانه در سال‌های بعد، حتی با تأسیس مراکز دانشگاهی متعدد در یزد، تکرار نشد و صحنه‌ی تئاتر آن منطقه از آن سنت اصیل فاصله گرفت.

این منتقد تئاتر، با اشاره به پتانسیل‌های غنی شخصیت هاشم ارکان برای تبدیل شدن به سوژه‌ای دراماتیک و جذاب در سینمای مستند، افزود: ارکان تمامی ویژگی‌های لازم برای یک مستند پرتره‌ی ماندگار را داشت؛ او نه تنها جریان‌ساز و محبوب شاگردانش بود و با دانش خود در کلاس‌ها تحول ایجاد می‌کرد، بلکه دارای یک ضعف تراژیک بود که کشمکش و حسادت اطرافیان را در فضایی تنگ‌نظرانه برمی‌انگیخت و درامی تمام‌عیار خلق می‌کرد. با این حال، فیلم در روایت خود از منطق علت و معلولی فاصله می‌گیرد و بیش از آنکه به انسجام دراماتیک پایبند باشد، بر دغدغه‌های شخصی فیلمساز و نوسان میان بزرگ‌نمایی شخصیت و پیامدهای سانسور یا خودسانسوری تمرکز دارد؛ وضعیتی که باعث شده پتانسیل‌های بی‌شمار این بستر تاریخی در ساختار روایی اثر به ثمر ننشیند.

نجاری با اشاره به ناتوانی فیلم در انتقال کنایه‌ها و لحن انتقادی احتمالی کارگردان، بیان کرد: شاید فیلمساز قصد داشته با کنایه به همکاران و معاصران ارکان تلنگر بزند و غیبت آنان را در روزهای تنهایی و نیاز او یادآور شود، اما زبان بصری اثر در این بخش نیز ناتوان مانده است؛ ضعفی که مانع از تبدیل این ایده‌ی انتقادی به فرمی ملموس و تأثیرگذار در کلیت روایت شده است.

وی با نقد سازوکارهای حذفی و فرهنگ طرد در اجتماع و هنر، تنگ‌نظری‌های محیطی را از عوامل اصلی انزوای چهره‌هایی چون هاشم ارکان دانست و گفت: عادت ما به قطع درختان به جای ریشه‌دواندن و مقاومت، تراژدی مکرر فرهنگ ماست؛ سنتی ناپسند که در آن با ابزار انگ‌زنی و

ادامه + دانلود

رقابت اسکار ۲۰۲۷: نیوزیلند با «ماراما» به جمع ۱۰۱ کشور پیوست

موضوع : دسته‌بندی نشده

با وجود اینکه مهلت نهایی ثبت‌نام برای نود و نهمین دوره جوایز اسکار، اول اکتبر (۹ مهر) تعیین شده بود، اما فهرست نمایندگان کشورهای مختلف برای این رویداد که قرار است ۱۴ مارس ۲۰۲۷ در تئاتر دالبی لس‌آنجلس برگزار شود، همچنان در حال تکمیل است.

بر اساس برنامه اعلام شده، ۱۵ نامزد اولیه در تاریخ ۱۵ دسامبر ۲۰۲۶ معرفی خواهند شد و سپس در ۲۱ ژانویه ۲۰۲۷، ۵ نامزد نهایی مشخص می‌شوند. در مراسم سال ۲۰۲۶، ۸۶ کشور واجد شرایط رقابت بودند و در نهایت ۵ فیلم «ارزش احساسی» (نروژ)، «یک تصادف ساده» (فرانسه)، «مامور مخفی» (برزیل)، «صراط» (اسپانیا) و «صدای هند رجب» (تونس) به عنوان نامزدهای نهایی معرفی شدند.

امسال تاکنون ۱۰۱ کشور نماینده‌های خود را معرفی کرده‌اند، اما آکادمی اسکار هنوز تعداد نهایی واجدین شرایط را اعلام نکرده است. جالب اینکه پیش از این، بریتانیا نیز با مستند «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» ساخته پگاه خبر اسلامی آهنگرانی، پس از اتمام مهلت مقرر، به این رقابت راه یافته بود.

نیوزیلند به عنوان آخرین کشوری که به جمع شرکت‌کنندگان پیوسته، فیلم «ماراما» را که اولین ساخته بلند تاراتو استاپارد، نویسنده و کارگردان نیوزیلندی مقیم بریتانیا است، به عنوان نماینده خود برگزیده است. داستان این فیلم در یورکشایر دوران ویکتوریا روایت می‌شود و درباره یک زن جوان مائوری است که از نیوزیلند به انگلستان فراخوانده می‌شود و در آنجا با واقعیت‌های تلخ میراث استعماری خود روبرو می‌گردد.

«ماراما» که در سال ۲۰۲۵ در جشنواره‌های تورنتو، زوریخ و سیتخس به نمایش درآمد، با بازیگرانی چون توبی استفنز، ارول شاند و امی مایرز ساخته شده است.

نیوزیلند اولین بار در سال ۲۰۱۱ فیلمی را برای بخش بهترین فیلم بلند بین‌المللی اسکار معرفی کرد. از آن زمان تاکنون، نیوزیلند ۸ فیلم را به این رقابت فرستاده است، اما هیچ‌یک از آنها موفق به کسب نامزدی نشده‌اند.

ادامه + دانلود

نوای «آوای صحرا» در نیاوران: یادبود هنرمندان فقید

موضوع : دسته‌بندی نشده

گروه «آوای صحرا» با اجرایی ویژه، قطعات خاطره‌انگیز و نوستالژیک از خوانندگان برجسته ایرانی که دیگر در میان ما نیستند را با تنظیم و سبکی نوین به روی صحنه می‌برد. این برنامه شامل آثاری چون «کودکی»، «چه رویایی»، «ساختم بتی»، «گل سپید»، «بداهه نوازی»، «اولین دیدار»، «چی بگم»، «امید جانم» و «در این دنیا» خواهد بود.

اعضای این گروه هنری عبارتند از: الهام کریمی به عنوان سرپرست، خواننده و نوازنده سه‌تار؛ کتایون طهرانی‌فرد در نقش تنظیم‌کننده و نوازنده پیانو؛ مهسا مقیلان مسئول سازهای کوبه‌ای. گروه کُرال نیز متشکل از مریم ابوالقاسمی، مهرنوش اعتصام، سعیده بیات‌ترک، الهه پاکنژاد، سونا ترابی، سپیده جاسب، سحر چشمه، صفوره خان‌نژاد، مهناز صباغی، شبنم کجوری، مریم کریمی، لیلی محمدیان و فریبا موسوی است. همچنین، سعیده بیات‌ترک مسئولیت گیم ستاپ روابط عمومی این کنسرت را بر عهده دارد.

ادامه + دانلود

درخشش «شوتینگا» در جشنواره فیلم کودک اصفهان

موضوع : دسته‌بندی نشده

مراسم اختتامیه سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان در اصفهان برگزار شد و برندگان بخش‌های گوناگون این رویداد معرفی شدند. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، فیلم «شوتینگا» به عنوان یکی از آثار برجسته این دوره، توانست بیشترین جوایز را از آن خود کند و مورد توجه قرار گیرد.

این جشنواره فرصتی مغتنم برای بررسی وضعیت کنونی سینمای کودک در ایران و همچنین مد لاین شناسایی و تقدیر از آثاری است که با بهره‌گیری از زبان تصویر و داستان، به بازنمایی جهان کودکان و نوجوانان می‌پردازند.

ادامه + دانلود

«پرایم‌تایم» با تریلر جدید بازگشت؛ رابرت پتینسون در نقشی متفاوت

موضوع : دسته‌بندی نشده

فیلم مورد انتظار «پرایم‌تایم» تریلر دوم خود را منتشر کرده است. این تریلر به وضوح نشان می‌دهد که با یک تریلر روان‌شناختی پر آشیانه از تعلیق و هیجان روبرو هستیم. حضور رابرت پتینسون در نقش اصلی، کنجکاوی و توجه رسانه‌های سینمایی را به این اثر به شدت افزایش داده است.

این پروژه سینمایی تلاش دارد تا پلی میان سینمای رایج و فیلم‌های مستقل و خاص ایجاد کند. انتشار تریلر جدید می‌تواند نشانه‌ای از نزدیک شدن فیلم به مرحله اکران عمومی و معرفی گسترده‌تر آن به مخاطبان باشد.

ادامه + دانلود

جشنواره فیلم نیویورک ۲۰۲۶: رونمایی از آثار جدید مک‌کارتی و آیزنبرگ

موضوع : دسته‌بندی نشده

جشنواره فیلم آموزش آشپزی نیویورک در سال ۲۰۲۶، میزبان نمایش‌های جهانی چندین فیلم جدید خواهد بود. از جمله این آثار می‌توان به «A Statement» ساخته تام مک‌کارتی و «The Debut» به کارگردانی جسی آیزنبرگ اشاره کرد.

حضور کارگردانان برجسته در این رویداد، بار دیگر اهمیت جشنواره‌های سینمایی را در معرفی فیلم‌های مستقل و آثاری که پتانسیل کسب جوایز معتبر را دارند، برجسته می‌سازد.

ادامه + دانلود

ابهام در معرفی نماینده ایران برای اسکار ۲۰۲۷

موضوع : دسته‌بندی نشده

با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل معرفی آثار به آکادمی اسکار، هنوز کمیته‌ای برای انتخاب نماینده سینمای ایران در اسکار ۲۰۲۷ تشکیل نشده است. این وضعیت، گمانه‌زنی‌ها را درباره فیلمی که قرار است امسال به عنوان نماینده ایران در این رویداد سینمایی شرکت کند، افزایش داده است.

در بین گزینه‌هایی خبرهای داغ که تاکنون مطرح شده‌اند، نام فیلم‌هایی مانند «غذای نیمروز» و «سرزمین» به چشم می‌خورد. همچنین، از اثری به کارگردانی مجید مجیدی نیز به عنوان یکی از احتمالات یاد می‌شود. انتظار می‌رود انتخاب نهایی این نماینده، یکی از مهم‌ترین اخبار سینمایی ایران در هفته‌های آتی باشد.

ادامه + دانلود

بلیت سینماها به مناسبت روز ملی سینما نیم‌بها می‌شود

موضوع : دسته‌بندی نشده

به مناسبت فرا رسیدن روز ملی سینما، بلیت تمامی سینماهای کشور به مدت سه روز با تخفیف ویژه و خرم خبر به صورت نیم‌بها به فروش خواهد رسید. این اقدام با هدف تشویق مردم به حضور بیشتر در سالن‌های سینما و ایجاد فضایی جشن‌گونه برای این روز مهم فرهنگی صورت می‌گیرد.

این تصمیم در حالی اتخاذ شده که سینمای ایران در تلاش است تا با جذب مخاطبان بیشتر، رونق دوباره‌ای به سالن‌های نمایش ببخشد. همزمان با اجرای این طرح، انتظار می‌رود چندین فیلم جدید نیز به چرخه اکران اضافه شوند تا جذابیت این رویداد افزایش یابد.

ادامه + دانلود

دومین جشنواره بین‌المللی فیلم فضای باز ایران در شهریور ۱۴۰۵

موضوع : دسته‌بندی نشده

فیلم پرس .. دومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فضای باز ایران از هجدهم تا بیست و یکم شهریور ماه سال ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد. این رویداد سینمایی شامل نمایش فیلم‌های کوتاه و برگزاری کارگاه‌های آموزشی تخصصی است و هدف آن معرفی بخشی از توانمندی‌های سینمای ارزی کوتاه و استعدادهای نوظهور به علاقه‌مندان است.

در همین راستا، مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی نیز اعلام کرده است که بیستمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران با عنوان «سینماحقیقت» در آذرماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود. این جشنواره میزبان آثار مستند داخلی و خارجی در بخش‌های رقابتی و غیررقابتی خواهد بود و تمرکز ویژه‌ای بر سینمای مستند خلاق و رویکردهای نوین دارد.

ادامه + دانلود

نقدی بر سریال «کلاغ»: ساواک در لباس مهمانی و روایت‌های ناکام

موضوع : دسته‌بندی نشده

سریال «کلاغ» به کارگردانی محمدحسین مهدویان، اقتباسی از رمان «مه و شب» نوشته احمت اومیت، نویسنده چپ‌گرای ترکیه‌ای است. رمان اصلی در بستر تنش‌های پساکودتای ۱۹۸۰ ترکیه روایت می‌شود و به جای تمرکز بر معمای جنایی، به روانشناسی شخصیت‌ها و چرایی گرایش افراد به خشونت سیاسی می‌پردازد. اما مهدویان در انتقال این ایده به فضای پیش از انقلاب ایران، فرم را بر محتوا غالب کرده است. نتیجه اثری است که هم از اقتباس اصلی فاصله گرفته و هم در دام فرمول تکراری «عشق ممنوعه» شبکه‌های نمایش خانگی افتاده است.

در این نقد، با تأکید بر رابطه علت و معلولی میان عناصر تولید و پیام نهایی، نقاط قوت و ضعف سریال را بررسی می‌کنیم.

«کلاغ» داستان جلال، کارمند میانسال کمیته مشترک ضد خرابکاری ساواک در تهران پیش از انقلاب را روایت می‌کند. او عاشق سایه، عضو یک سازمان چپ می‌شود و همین رابطه ممنوعه، سایه را به سمت جاسوسی برای نفوذ در آن سازمان سوق می‌دهد. همزمان، پدرزن جلال که خود از شکنجه‌گران و مدیران ساواک است، از این رابطه آگاه دانلود آهنگ جدید شده و تهدید به قتل می‌کند. سریال تلاش می‌کند تنش، سوءظن و فضای امنیتی آن دوران را به تصویر بکشد.

نخستین نقطه قوت «کلاغ»، طراحی صحنه، لباس و فضاسازی بصری دوران پیش از انقلاب است. مهدویان با بهره‌گیری از میزانسن، گریم و اکسسوار، فضای آن زمان را نسبتاً دقیق بازآفرینی کرده است. فیلمبرداری و نورپردازی نیز در خدمت ایجاد حس تعلیق و بدگمانی قرار گرفته‌اند.

دومین نقطه قوت، بازیگری است. هادی حجازی‌فر در نقش جلال، ابهام و نرمی لازم برای یک شخصیت دوپهلو را به خوبی منتقل می‌کند. اما درخشان‌تر از او، محسن قصابیان در نقش پدرزن ساواکی جلال است. او با کنترل دقیق بدن، حرکت چشم، میمیک و گویش، شخصیتی شناسنامه‌دار و فراتر از تیپ کلیشه‌ای می‌سازد که می‌توان گفت یکی از بهترین بازی‌های سال را ارائه داده است.

با این حال، همین نقاط قوت در برابر ضعف‌های ساختاری چنان رنگ می‌بازند که گویی دکوری زیبا بر روی یک روایت سست نصب شده است.

اولین و بزرگ‌ترین ضعف سریال، ریتم کند آن است. قسمت اول برای انتقال اطلاعاتی که در بیست دقیقه قابل جمع‌بندی است، بیش از چهل دقیقه زمان می‌برد. توالی پلان‌ها فاقد تدوین روایت‌ساز است و جزئیات حرکتی شخصیت جلال مانند رفت و برگشت‌های بی‌حاصل میان خانه، محل کار و منزل معشوقه‌اش سایه، به جای عمق‌بخشی، صرفاً مخاطب را خسته می‌کند. این کندی نه تنها از ضعف فیلمنامه ناشی می‌شود، بلکه نشان می‌دهد کارگردان نتوانسته ریتم لازم برای یک تریلر امنیتی را برقرار کند.

سریال بدون هیچ خلاقیتی در همان قالبی حرکت می‌کند که این سال‌ها در آثار مشابه دیده‌ایم. مرد میانسال با زندگی مخفی، زنی دیگر و خانواده‌ای که صرفاً بهانه‌ای برای توجیه خیانت است. نوآوری در شروع سریال تقریباً صفر است.

موضوع بعدی، حاشیه‌نشینی خانواده جلال است. این ضعف مستقیماً از فرمول تکراری نشئت می‌گیرد. همسر و سه فرزند او چنان نقش کمرنگی دارند که حذف کامل آن‌ها هیچ خللی در روایت ایجاد نمی‌کند. علت آن است که فیلمنامه، زنان و خانواده را صرفاً ابزاری برای پیشبرد ماجرای عاشقانه مردانه تعریف کرده است؛ نه کاراکترهایی مستقل با کنش و واکنش مشخص.

در سکانس گفتگوی جلال با پدرزنش، قطعه «تو که نیستی» از فرید زلاند پخش می‌شود. این قطعه در سال ۱۳۶۳ ساخته شده، در حالی که سریال در دهه‌های چهل و پنجاه می‌گذرد. این خطای بیست ساله، ناشی از کمبود دقت در تیم تحقیق و نظارت است و به شدت باورپذیری فضا را تخریب می‌کند.

ناهماهنگی در طراحی لباس نیز ایراد دیگری در این سریال است. در صحنه شکنجه، لباس کاراکترهای ساواک چنان شیک و مجلسی است که گویی به مهمانی رفته‌اند. این ناهماهنگی میان نوع پوشش و فضای خشن صحنه، حاصل فقدان شناخت مشترک میان طراح لباس و کارگردان از زبان بصریِ خشونت است. جایی که نقاط ضعف فنی به یک آسیب محتوایی جدی تبدیل می‌شود، سکانس رفتن جلال پس از دیدن شکنجه است. او ناراحت می‌شود، زیر باران می‌رود و حسرت می‌خورد که کاش کتابفروش بود تا نزدیک سایه باشد. این صحنه در تلاش است تا شکنجه‌گر ساواکی را به انسانی حساس و پشیمان تبدیل کند. علت این رویکرد، شاید تلاش برای پیروی از فرم رمان «مه و شب» باشد که مرز بین جلاد و قربانی را کاوش می‌کند. اما تفاوت در اینجاست. اومیت از دل تجربه زیسته خود در زندان‌های ترکیه این مرز را نشان می‌دهد، اما مهدویان بدون آن زیست‌مندی، صرفاً با دکور و دیالوگ، به بازتولید کلیشه‌ای خطرناک می‌پردازد.

«ساواکی‌ها هم آدم بودند». این پیام، در زیرمتن خود این پرسش را برمی‌انگیزد که «پس چرا انقلاب کردیم؟» و پاسخ نمی‌دهد. یک تریلر تاریخی خوب هرگز به عادی‌سازی یک نهاد سرکوبگر تن نمی‌دهد.

از طرفی دیگر، جلال در پی یافتن منبع این طرز تفکر است، در حالی که پدرزن او چندان برای این انسان‌های مخالف ارزشی قائل نیست و این دوگانگی و تضاد نشان از تقابل این دو نفر در آینده‌ای نزدیک می‌دهد، همانگونه که در کتاب بیان شده است و می‌تواند ادامه داستان را پیش ببرد.

مهدویان در «کلاغ» یک بار دیگر نشان می‌دهد که فرم برایش بر محتوا اولویت دارد. دکوپاژ و میزانسن سریال به وضوح از «پل جاسوسی» اسپیلبرگ الهام گرفته، اما توانایی اجرایی آن را ندارد. نتیجه، فرمی است پیش‌ساخته و تکرارشونده که بدون توجه به دیسیپلین شخصیتی کاراکترها (مثلاً جاسوسی که دکمه ضبط را روشن می‌گذارد و اعتراف می‌کند) صرفاً به نمایش ظاهر «ساواکیِ عینک‌به‌چشم و کروات‌زن» که نشان از روشنفکری اوست بسنده کرده است. این سطحی‌نگری، حاصل آن است که کارگردان به جای ساخت یک اثر تاریخی، به بازسازی دکور تاریخی اکتفا کرده است.

«کلاغ» سریالی است دوپاره: از یک سو طراحی صحنه، فیلمبرداری و بازی حجازی‌فر و قصابیان در سطح قابل قبولی قرار دارند. از سوی دیگر، کندی مهلک روایت، تکرار فرمول کهنه عشق ممنوعه، حاشیه‌نشینی خانواده، اشتباهات فنی و مهم‌تر از همه تلاش برای سفیدنمایی ساواک، تماشاگر را با اثری روبرو می‌کند که نه تعلیق واقعی می‌آفریند و نه روایت تاریخی درستی ارائه می‌دهد.

ادامه + دانلود
تمام حقوق مادی و معنوی و طرح قالب برای "دانلود آهنگ کردی" محفوظ است و هر گونه کپی برداری خلاف قوانین می شود. گرافیک و طراحی : پارس تمز